Leyte: desant, który uruchomił bitwę morską na Filipinach

Redakcja historii i ciekawostek 2026-10-20 09:05 3 min czytania

Historyczny pancernik klasy Iowa zakotwiczony w porcie, symbol potęgi marynarki wojennej USA.

20 października 1944 roku wojska amerykańskie rozpoczęły lądowanie na filipińskiej wyspie Leyte. Był to początek kampanii mającej przywrócić Filipiny pod kontrolę aliantów; w kolejnych dniach japońska flota ruszyła do walki, która poważnie ograniczyła jej zdolność do prowadzenia dalszych operacji. Rocznica dotyczy początku desantu, a nie jednego starcia morskiego rozstrzygającego los wojny.

Dlaczego Amerykanie wrócili na Filipiny

Filipiny znajdowały się pod japońską okupacją od 1942 roku. Dla Stanów Zjednoczonych odzyskanie archipelagu było ważnym celem wojskowym i politycznym, a Leyte dawała siłom amerykańskim punkt wyjścia do dalszych działań. Lądowanie rozpoczęło powrót aliantów na Filipiny pod dowództwem generała Douglasa MacArthura.

Położenie archipelagu miało też znaczenie dla szlaków łączących Japonię z jej zasobami w Azji Południowo-Wschodniej. Utrata swobody działania w tym regionie utrudniała japońskiej flocie i państwu prowadzenie wojny. Nie oznaczało to jednak natychmiastowego końca konfliktu: walki na Pacyfiku trwały jeszcze wiele miesięcy.

Od lądowania do bitwy w Zatoce Leyte

Nazwa „bitwa w Zatoce Leyte” odnosi się do serii starć morskich stoczonych między 23 a 26 października 1944 roku. Lądowanie na wyspie 20 października zapoczątkowało kampanię, ale nie było tym samym wydarzeniem co późniejsza bitwa floty. Japońskie dowództwo próbowało uderzyć na amerykańskie siły desantowe i okręty wspierające operację.

W walkach uczestniczyły formacje działające w różnych częściach archipelagu. Starcia pod Samar, w cieśninie Surigao i w pobliżu przylądka Engaño były elementami jednego szerszego starcia, lecz miały odmienny przebieg i uczestników. Rozróżnienie tych etapów pomaga zrozumieć, dlaczego bitwy nie da się sprowadzić do pojedynczego spotkania dwóch flot.

Leyte: desant, który uruchomił bitwę morską na Filipinach

Krótka oś czasu

20 października: amerykańskie wojska lądują na Leyte; zaczyna się kampania filipińska.
23–24 października: dochodzi do starć na Morzu Sibuyan i w cieśninie Surigao, gdy japońskie siły zbliżają się do rejonu operacji.
25 października: walki pod Samar oraz starcie w pobliżu przylądka Engaño; japońskie zespoły próbują zakłócić desant.
26 października: kończą się główne starcia morskie zaliczane do bitwy w Zatoce Leyte.

Halsey, Kurita i rozdzielone siły

Admirał William Halsey dowodził amerykańską Trzecią Flotą. Jego okręty miały osłaniać operację i przeciwdziałać japońskim zespołom. W trakcie bitwy decyzje o pościgu za siłami przeciwnika wpłynęły na to, gdzie znajdowały się amerykańskie jednostki, gdy japońskie okręty dotarły w pobliże sił desantowych.

Admirał Takeo Kurita prowadził jeden z głównych japońskich zespołów uderzeniowych. Jego okręty przeszły przez cieśninę San Bernardino i starły się z amerykańskimi jednostkami eskortowymi pod Samar. Choć siły japońskie dotarły blisko obszaru desantu, wycofały się. Przebieg tego starcia pokazuje, że wynik bitwy zależał od serii decyzji i kontaktów bojowych, a nie tylko od liczby okrętów.

Co bitwa zmieniła dla japońskiej floty

Japończycy ponieśli ciężkie straty w okrętach, w tym w jednostkach kluczowych dla działań floty. Po bitwie ich marynarka wojenna miała znacznie mniejsze możliwości przeprowadzania skoordynowanych operacji na dużą skalę. Ograniczenia obejmowały zarówno utratę jednostek, jak i coraz trudniejsze warunki prowadzenia działań daleko od baz.

Zwycięstwo aliantów pomogło zabezpieczyć przyczółek na Leyte i wspierało dalszą kampanię na Filipinach. Nie zakończyło jednak wojny ani nie wyeliminowało wszystkich japońskich sił morskich. Kolejnym sprawdzianem było utrzymanie desantu i rozwijanie operacji na wyspie — etap, który nastąpił po zakończeniu głównych starć morskich 26 października.

Źródło: Britannica

Kontekst i akcje O tym artykule

Weryfikacja źródła Kontekst historyczny

Artykuł rozróżnia rozpoczęcie desantu na Leyte 20 października 1944 roku od starć morskich trwających od 23 do 26 października.

Weryfikacje